Sara, epilepsi hastalığı olan ünlüler: Sezar, Büyük İskender, Napolyon, Dostoyevski, Einstein, Şarlo... Eskiden saralı kişilerin ruhuna şeytan girdiğine inanılırdı. Bugün bile sara kelimesi birçok insan için gizemlidir. 1965 yılına kadar Amerika Birleşik Devletlerinde 3 eyalet saralıların evlenmesini yasaklıyordu. 1980li yıllara kadar Almanya da saralıların yüzme havuzuna girmeleri yasaktı. Günümüzde hastalığın her şeyi bilinmese de ilaç tedavileri ile hastalık kontrol altına alınabilmektedir. Sarayı beyinde oluşan bir elektrik fırtınasına benzetmek mümkündür. Sara normal beyin elektriksel aktivitesini sürdüremeyerek çılgın bir aktivite kazanır. elektrik akımındaki ani fakat geçici değişiklik, beyinde geçici işlev bozukluğu ve bilinç yitirilmesi ile sonuçlanan nöbetlere neden olur. Sara nöbeti sırasında, hastanın vücudunun bir bölümünde ani ve geçici kasılmalar, istem dışı anormal hareketler görülebilir. Bilinç kaybının nedenini tespit etmek genellikle mümkün olmamakla birlikte, tespit edilebilen nedenlerin çoğu kafaya darbe, kafa travmasıdır. Beynin darbe ile zedelenen kısmı anormal elektriksel uyarılar çıkararak sara nöbetini başlatabilir. Nöbetler öngörülemeyen hallerde gelir, belirsiz aralıklarla tekrarlanır. Saranın birçok çeşidi vardır. Anormal elektriklenme olayı beynin bir bölümünde değil tamamında etkili olursa oluşan nöbet tipi genel epilepsi olarak adlandırılır. Anormal elektriklenme olayı beynin sadece bir bölümünde oluyor ve genellikle bilinç kaybı olmuyorsa bu nöbet kısmi epilepsi olarak adlandırılır. Bu kişiler bilinçlerini yitirmediğinden çevrede olan bitenden haberdardırlar. Sara nöbeti geçiren birini görürseniz, sakin olun. Hastanın görüntüsü ne kadar ürkütücü olsa da hasta acı veya ıstırap duymaz. Hastanın kasılmalarına müdahale etmeyin. Başının altına yastık veya benzer bir madde koyarak, kafasına darbe almasını engelleyin. Hastayı yan çevirerek tükürük, köpük, dilinin boğazına tıkamasını önleyebilir, böylece boğulmasını önleyebilirsiniz. titremesi bitince gömlek düğmeleri ve kravatı gevşetilerek hasta rahatlatılabilir. Buraya kadarki müdahaleler çoğu hasta için yeterlidir. Hasta başka bir nöbet geçirmez. Ancak nadiren, hasta daha kendine gelmeden yeni bir nöbet geçirirse mutlaka hastaneye ulaştırılmalıdır. Beynin uzun süre oksijensiz kalması beyin hücrelerine ciddi hasar verir. Sara hastalığı büyüme çağındaki çocuklarda daha sık görülür. Hastalığın sebebi doğumda bebeğin aldığı bir travma veya geçirilen ateşli bir hastalık olabilir. Yaşlılıkta görülen nöbetler genellikle bağımsız nedenlerle olur. Genel olarak her yüz kişiden birinde sara hastalığı vardır denilebilir. Ancak sara hastalığının görülme olasılığı ülkeden ülkeye, bölgeden bölgeye değişir. Hijyen sıkıntısı olan ülkelerde parazitlerin neden olduğu hastalıkların sık görülmesi sebebiyle bu parazitlerin yol açtığı sara nöbetleri görülebilir. Edinilmiş saranın en önemli nedenlerinden biri beyinde araz bırakmış trafik kazaları ve iş kazalarıdır. Başa darbe alan iki kişiden birinin sara olması diğerinin olmaması, hastalanan kişinin bu hastalığa kalıtsal olarak yatkınlığının bulunması ile açıklanır. Nöbetlerin çoğu uyanık iken gelir. ancak uykuda gelen nöbetler de vardır. Uyku labaratuarlarında bir iki hafta müşahedeye alınan hastaların uykudaki davranışları incelenerek beynn hasarlanan yeri bulunabilir. Hasta nöbet sırasında olan biteni hatırlamadığından, nöbeti gören bir kişinin doktoru bilgilendirmesi gerekir. Sara tanısı EEG Elektroensefalogram ile kesinleştirilir. Tomografi ve MR emar diye okunur, manyetik rezonans tanıya yardımcı olan tanı yöntemleridir. Vakaların yüzde 75 i ilaç tedavisi ile kontrol altına alınır. bunların da yarısında, bir süre sonra ilaç azaltılarak kesilirse bir daha nöbet geçirmeyebilir. Vakaların yüzde 25 i ilaç tedavisine cevap vermez. Bu hastalarda beyin ameliyatına gerek duyulabilir. Doğru teşhis ve tedavi ile saralılar tamamen normal bir yaşam sürebilirler. Yine de sara tanısı alan hasta bir dizi ruhsal sorunla karşılaşacağından bu dönemde uzman birinden yardım alamalı, aile desteği artırılmalı, ailenin baskıcı aşırı kontrol edici tavırları olmamalıdır. Saralı hastalar tehlikeli sorlardan kaçınmalı, tehlikeli iş makineleri kullanılan meslekleri seçmemelidir. Saralı hastalar, aynı hastalığa sahip kişilerle toplantılar ve etkinlikler düzenlemelidir. | |
|
